Het UWV heeft zoveel achterstanden bij de beoordeling van bezwaar, dat een herbeoordeling geen prioriteit meer heeft. Alles is erop gericht om de achterstanden van WIA-aanvragen in te korten. Alleen als mensen of bedrijven daardoor in financiële problemen kunnen komen of dat mensen er gezondheidsschade door krijgen, kan het ‘schrijnend’ zijn en alsnog worden behandeld. Maar wat zijn daarbij de precieze criteria? Niemand, behalve misschien wat UWV-intimi, had tot voor kort een volledig idee. Maar Jim Faas, onder meer jurist, verzekeringsarts en zéér betrokken en actieve pensionado heeft weer informatie boven water gehaald, die we kort voor je op een rij zetten. Dat doen we in lijn met de gedachtegang van Jim Faas, maar vullen ook met graagte aan.
Schrijnend
Een schrijnende situatie is samengevat een situatie waarbij de cliënt van het UWV of diens werkgever in een positie terecht komt die duidelijk leed veroorzaakt. Bij het bepalen van schrijnend gaat het om zowel financiële- als medische gronden. Blijft maatwerk, want elke situatie moet individueel worden beoordeeld. Bij financiële gronden heeft iedereen een beeld. Maar wat is het kader bij gezondheidsschade? Dat blijkt de verslechtering van de gezondheid of stagnatie van herstel die samenhangt met het wachten op de beoordeling. Ernstige, vooral psychische klachten, dus geen frustratie door het lang moeten wachten.
Jim Faas vroeg zich af, samen met veel anderen: is er een instructie, belscript of iets dergelijks hoe UWV mensen te woord staat die een herbeoordeling willen? En dan blijkt er nu een ‘kader schrijnende situatie WIA-beoordelingen’ te zijn. Inhoudelijk is het vooral véél. Alles willen weten van financiële situatie van aanvrager of werkgever. Of hoe je de precieze gezondheidsschade als gevolg van wachten aantoont. Faas denkt dat dit kader waarschijnlijk met de beste bedoelingen op touw is gezet, maar word er heel treurig van en vraag zich af of we dit nog normaal vinden? Hij vraagt zich terecht af in welke bureaucratische hel we nu zijn beland? Als hij het al ingewikkeld vindt is zijn conclusie logisch: hoe uitvoerbaar is dit dan echt? Zou het écht in belangrijke mate helpen bij het inlopen van achterstanden?
Weer een procedure boven oplossing en menselijke maat
Het blijkt te gaan om een ambtelijke procedurele stap, een ‘beoordeling binnen een beoordeling’. Een soort ‘droste-effect’, de herhaling van ellende. Want feitelijk is het dus een extra beoordeling en daarmee een berg extra werk. Extra werk dat in veel gevallen bijna net zoveel tijd lijkt te kosten als een medische herbeoordeling zelf. De aanvrager moet daarnaast met zijn of haar hele financiële status op de proppen komen, privacy? En wat dan als die situatie wijzigt?
Zou dit mensen helpen? Wat denkt het UWV zelf? Die lijken te intern gericht op procedures om over haar cliënten, mensen, na te denken. Dit kader – waarin UWV-medewerkers vooral wordt gevraagd om maatwerk te leveren – wordt uitgestort in een organisatie die volgens recente rapporten nog in een Babylonische spraakverwarring verkeert over wat maatwerk of ‘de menselijke maat’ is. Hoe wordt het effect van deze maatregel gemeten, wanneer is het een succes? We zullen er wel nooit achter zullen komen vanuit het gesloten UWV-bastion.
Jim Faas denkt aan ‘een onzalig feest van willekeur’. Hij schrijft in zijn memo: “Afhankelijk van hoe de cliënt aan de ene kant en de UWV-medewerker aan de andere kant van de telefoon zich verhouden tot deze optelsom van privacy-inbreuken, open normen en onvoorspelbaarheden. Komt er een beslissing, is er een bezwaarclausule? Of doet dat er allemaal niet meer toe? Nood breekt wet? Moet je dus maar vertrouwen op het maatwerk van UWV en je schikken in je lot? Kabinet en Tweede Kamer: is dit echt wat jullie willen?” Hij heeft, zoals veel vaker in deze kwesties, helemaal gelijk.
De criteria
De financiële- en medische criteria zijn best omvangrijk en ingewikkeld. Vraag daarom bijvoorbeeld je casemanager, rechtsbijstandsverzekeraar of je adviseur van Arbeid en Inkomen om advies. We geven onderstaand een paar voorbeelden die Jim Faas heeft beschreven.
Voorbeelden financieel schrijnende situatie
• Schuldenproblematiek met op korte termijn ingrijpende gevolgen [bijvoorbeeld huisuitzetting of gedwongen verkoophuis, geen woonruimte hebben].
• Het op orde brengen van financiële zaken voor nabestaanden.
• Dreigend faillissement of surseance van betaling [ook in geval van werkgever].
• Terugval in inkomsten of armoedeval met als gevolg onder het sociaal minimum.
Voorbeelden van géén financieel schrijnende situatie
• Bij een uitkering van 70% of hoger van het dagloon is er financieel geen schrijnende/bezorgde situatie.
• Een aanvraag voor hypotheek is geen reden voor een schrijnende situatie.
Voorbeelden medisch schrijnende situatie
• De uitzonderlijke noodsituatie waarbij een herbeoordeling rechtstreeks bijdraagt aan het voorkomen van een verslechtering van gezondheid of stagnatie van herstel, die samenhangt met het wachten op de beoordeling. Het is aan een medisch professional om de [dreigende] gezondheidsschade te signaleren en een inschatting te maken of een herbeoordeling gezondheidsschade kan voorkomen of verminderen.
• Het wachten op een herbeoordeling veroorzaakt of verergert angst- en paniekaanvallen bij cliënt.
• Door het wachten op de herbeoordeling neemt de ernst van een depressie bij cliënt toe.
• Door toegenomen stress door het wachten op de herbeoordeling ontstaan er onaanvaardbare gevolgen voor cliënt of het gezin van cliënt.
Voorbeelden van géén medisch schrijnende situatie
• Ervaren spanning of onrust door het wachten, zonder in overwegende mate belemmering van het dagelijks functioneren.
• Frustratie over het uitblijven van een beoordeling [en het gebrek aan communicatie], maar er zijn geen aanwijzingen dat dit leidt tot verslechtering van gezondheid of herstel.
• Er is sprake van onzekerheid en stress over het toekomstig inkomen, maar er zijn geen aanwijzingen dat dit leidt tot verslechtering van gezondheid of herstel.
• De klachten worden veroorzaakt door een andere oorzaak die niet samenhangt met het wachten op een herbeoordeling.